Rozporządzenie Ministra Edukacji z dnia 28 lipca 2025 r. w sprawie sposobu podziału łącznej kwoty potrzeb oświatowych między jednostki samorządu terytorialnego w roku 2026 wprowadziło radykalne zmiany w algorytmie finansowania edukacji domowej – w tym obniżenie progu uczniów, za których szkoła otrzyma pełne (o wadze 0,8) finansowanie z 200 do zaledwie 96 osób. W praktyce oznacza to, że szkoły wspierające większą liczbę dzieci uczących się poza systemem klasowo-lekcyjnym będą finansowane według mniej korzystnych wskaźników, co w znacznym stopniu może ograniczyć możliwości ich działania.

Jednakże ile faktycznie średnio przeznacza szkoła na ucznia w edukacji domowej? Fundacja Edukacji Domowej zaprasza do zapoznania się omówieniem modelu kosztów finansowania szkół wspierających uczniów edukacji domowej, przygotowanego przez dr Mariusza Dzieciątko z Stowarzyszenia Edukacji w Rodzinie.

Szczegółowy opis modelu dr Dzieciątko dostępny jest tutaj.

Algorytm potrzeb oświatowych

Elementem wspólnym dla wszystkich szkół w Polsce są tzw. potrzeby oświatowe (kiedyś nazywane subwencją), czyli środki finansowe od państwa dla jednostek samorządu terytorialnego (JST) na pokrycie kosztów związanych z prowadzeniem oświaty, takich jak wynagrodzenia nauczycieli, utrzymanie szkół i zakup materiałów dydaktycznych. Sposób podziału potrzeb oświatowych ustalany jest co roku przez Ministra Edukacji Narodowej, na podstawie specjalnego algorytmu.

Do wyliczania środków dla samorządów używa się standardu finansowego A, który stanowi średnią kwotę średnich wydatków na edukację jednego dziecka – w 2024 roku wyniósł on 8991 zł. W odniesieniu do standardu A pojawiają się parametry (wagi), które wpływają na rzeczywistą wysokość potrzeb oświatowych – subwencja zmniejsza lub zwiększa się. Parametry obejmują np. miejsce zamieszkania dziecka, etap edukacyjny czy właśnie formę nauki.

Subwencja a obowiązki szkoły

Dla uczniów uczących się stacjonarnie subwencja stanowi tylko część rzeczywistych kosztów edukacji. W szkołach publicznych pokrywa ona około 52% całkowitych wydatków, a pozostałe 48% dokładane jest przez samorządy. Z kolei w szkołach niepublicznych do subwencji dochodzi jeszcze czesne – od kilkuset do nawet kilku tysięcy złotych miesięcznie.

W przypadku edukacji domowej kluczową rolę odgrywają wagi, które zależą od liczby uczniów w ED zapisanych do danej szkoły. Zgodnie z nowym rozporządzeniem, zaledwie 96 uczniów otrzyma finansowanie o wadze 0,8. Każdy następny uczeń zostanie objęty finansowaniem o wadze 0,2 (gdy liczba uczniów w ed względem ogółu w szkole jest mniejsza niż 30%) lub 0,4 (gdy jest większa albo równa 30%).

Szkoły zobowiązane są do zapewnienia uczniom w edukacji domowej konkretnych rzeczy: zorganizowania egzaminów klasyfikacyjnych, dostępu do konsultacji, zajęć dodatkowych i pomocy edukacyjnych, a także do wsparcia psychologiczno-pedagogicznego. Więcej o roli szkoły można przeczytać w Informatorze Fundacji Edukacji Domowej.

Składowe kosztów nauczania domowego

Choć MEN wielokrotnie podkreśla, że edukacja domowa jest dla szkół prawie bezkosztowa, to wyliczenia dr Mariusza Dzieciątko pokazują jak wygląda rzeczywistość. Na koszty edukacji domowej składają się:

• Egzaminy klasyfikacyjne i zewnętrzne (art. 37 ust. 4 Prawo oświatowe, Dz.U.2023.2572, Dz.U.2024.302) – ich koszt zależy od liczby przedmiotów i średniej liczby uczniów w klasie, a także etapu edukacyjnego (w szkole podstawowej uczeń zdaje mniej egzaminów klasyfikacyjnych niż w szkole średniej). Średni koszt przeprowadzenia egzaminów wynosi 1546,87 zł na ucznia.
• wsparcie psychologiczne i pedagogiczne (art. 42d. Karta Nauczyciela) – od 2022 roku szkoły mają obowiązek zatrudnienia specjalistów na etacie. Liczba etatów uzależniona jest od liczby uczniów w szkole. Przy 96 uczniach jest to 1,5 etatu, co przy uwzględnieniu średniego wynagrodzenia specjalisty, przekłada się na średni koszt 1609,88 zł na ucznia.
• administracja (prawo oświatowe, w tym art. 168) – koszty związane z prowadzeniem placówki oświatowej: wynagrodzenie sekretariatu, organizacja stanowiska pracy (w tym czynsz pomieszczenia, media, materiały i sprzęty biurowe), wynagrodzenie koordynatora-nauczyciela ½ etatu oraz wynagrodzenie dyrektora na ⅔ etatu. Średni koszt roczny na ucznia wynosi 3940,56 zł.
• konsultacje przed egzaminami (art. 37 ust. 7 pkt 3 Prawo oświatowe) – koszt zależny od ilości przedmiotów, średni wynosi 1533,22 zł, przy założeniu konsultacji w wymiarze 10 min/miesięcznie.
• zajęcia dodatkowe (art. 37 ust. 7 pkt 1 Prawo oświatowe) – oparty o ilość godzin zajęć dodatkowych dostępnych dla uczniów w nauczaniu domowym w stosunku do ogólnej ilości godzin dla uczniów stacjonarnych na podstawie danych z Systemu Informacji Oświatowej.1398,29 zł
• pomoce dydaktyczne i materiały edukacyjne (art. 37 ust. 7 pkt 2 Prawo oświatowe) – z wyliczeń wykluczono takie elementy jak projektory multimedialne czy tablice interaktywne. Średni koszt na ucznia wynosi 1022,27 zł.

Podsumowanie

Podsumowując wyliczenia, średni koszt na jednego ucznia w edukacji domowej rocznie wynosi 11051,08 zł (123% standardu A), podczas gdy przy wadze 0,8 placówka ma do dyspozycji zaledwie około 7200 zł. Niektóre szkoły niepubliczne już wcześniej zdecydowały się na pobieranie opłat od rodziców, by pokryć podstawowe koszty.

Edukacja domowa to dziś pełnoprawna forma nauki, ale finansowana w sposób, który nie przystaje do rzeczywistości. Szkoły są coraz bardziej obciążone kosztami, które nie znajdują pokrycia w subwencji.