Ogłaszane w lipcu wyniki matur co roku budzą emocje w środowisku edukacyjnym. W ostatnim czasie szczególną uwagę zwraca się na rezultaty uczniów w edukacji domowej, którzy oprócz egzaminów zewnętrznych (takich jak egzamin ósmoklasisty czy właśnie matura), zdają również przedmiotowe egzaminy klasyfikacyjne. MEN z niepokojem informuje, że uczniowie, którzy teoretycznie bezproblemowo zdali egzaminy klasyfikacyjne mają jednak trudności ze zdaniem egzaminów państwowych. Ich zeszłoroczne wyniki przyczyniły się do przeprowadzenia przez kuratoria oświaty w województwach mazowieckim, wielkopolskim i śląskim kontroli w placówkach oferujących edukację domową. Kontrole wykazały w niektórych szkołach uchybienia takie jak brak określenia w statutach zasad oceniania uczniów, w tym przeprowadzania egzaminów klasyfikacyjnych.
W artykule opublikowanym na łamach Dziennika Gazety Prawnej możemy jednak przeczytać, że “w obecnym stanie prawnym ministerstwo ma bardzo ograniczony wgląd w to, jak przebiegają egzaminy klasyfikacyjne w edukacji domowej”. Wiceminister Edukacji Katarzyna Lubnauer zapowiada, że resort planuje podjąć kroki, by uregulować sytuację. Jako Fundacja Edukacji Domowej również przyglądamy się sytuacji z uwagą i troską, jednakże zawsze niepokoją nas zapowiedzi zmian legislacyjnych bez konsultacji społecznych. Wierzymy jednak, że jakość i przejrzystość edukacji, niezależnie od przybranej formy, są ważne.
Matura poniżej średniej
Wyniki egzaminu dojrzałości uczniów Szkoły w Chmurze, największej placówce zrzeszającej uczniów spełniających obowiązek nauki poza szkołą, ponownie przyciągnęły uwagę opinii publicznej oraz resortu edukacji. Nie jest to bezpodstawne – jedynie 62,58% uczniów uzyskało świadectwo dojrzałości potwierdzające zdanie matury (25% posiada jednak prawo do poprawki w sierpniu). Jest to wynik znacząco niższy niż średnia krajowa.
Nie można jednak oceniać uczniów w edukacji domowej jedynie po wyniku egzaminu dojrzałości. Gabriela Letnovska, wiceprezeska Fundacji Edukacji Domowej, zwraca uwagę, że wiele młodych ludzi wybierających edukację domową w tradycyjnej szkole nie miałaby szansy podejść do matury. Są to często osoby zmagające się z kryzysem zdrowia psychicznego czy po prostu potrzebujące indywidualnego tempa i sposobu nauki.
Jako Fundacja Edukacji Domowej deklarujemy gotowość do współpracy z resortem przy kształtowaniu nowych rozwiązań wspierających edukację domową w Polsce – z uwzględnieniem realnych potrzeb uczniów oraz ich rodzin. Zwróciliśmy się również do MEN z prośbą o udostępnienie analiz oraz wniosków, wspomnianych przez wiceminister Lubnauer w artykule Dziennika, które mają ukazywać obserwacje dotyczące wyników egzaminów maturalnych uczniów edukacji domowej.
Równocześnie samodzielnie dokonujemy analizy wyników matury* w innych placówkach, znanych w środowisku edukacyjnym jako szkoły przyjazne edukacji domowej. Takie szkoły często organizują dodatkowe inicjatywy dla swoich uczniów, dbając nie tylko o ich rozwój naukowy, ale i socjalizację. Oprócz Szkoły w Chmurze uwzględniliśmy również Kolegium Świętej Rodziny w Łomiankach, szkoły z grupy Montessori Mountain Schools (7 placówek oferujących edukację domową na poziomie liceum), Szkoły Benedykta (3 placówki), Prywatne Liceum im. Zofii i Jędrzeja Moraczewskich, Akademickie Liceum Ogólnokształcące “Emmanuel”, Wolne Liceum (prowadzone przez Fundacja Bullerbyn na rzecz wspólnoty dzieci i dorosłych) oraz Liceum Wesoła Góra.
W przypadku Montessori Mountain Schools oraz Szkół Benedykta przedstawione wyniki stanowią średnią ważoną dla wszystkich szkół z grupy, uwzględniającą liczbę osób podchodzących do egzaminu w każdej z placówek.
Egzamin to nie wszystko
Na uwagę zasługuje, że wszystkie podane jako przykłady szkoły, ze względu na posiadaną liczbę uczniów w edukacji domowej, potencjalnie ucierpią na skutek projektu rozporządzenia. Przypominamy, że projekt ten wprowadza radykalne zmiany w algorytmie finansowania edukacji domowej – w tym obniżenie progu uczniów, za których szkoła otrzyma pełne (o wadze 0,8) finansowanie z 200 do zaledwie 96 osób.
Bazując na danych jednostkowych dotyczących edukacji domowej na 31.01.2025 wg bazy SIO, udostępnionych w lutym br. na nasze życzenie, w szkołach posiadających więcej lub równo 96 uczniów w edukacji domowej uczy się aż 51731 uczniów. Uczęszczają oni do 133 placówek w całej Polsce (w tym 16 placówek Szkoły w Chmurze) – znajdujących się w różnych województwach, od wsi do dużych miast. W większości są to szkoły niepubliczne (często niewymagające żadnego czesnego od uczniów w edukacji domowej), ale trafiają się również placówki państwowe.
Wszystkie łączy jednak jedno: zyskały zaufanie dzieci, młodzieży i ich rodzin, a także zdołały wypracować procedury wsparcia dla uczniów w edukacji domowej. Otrzymując mniejsze finansowanie część z tych szkół będzie zmuszona ograniczyć liczbę uczniów objętych wsparciem, wprowadzić opłaty czy też zrezygnować z zajęć wcześniej oferowanych uczniom w edukacji domowej.
Szczególnie ucierpieć mogą uczniowie z placówek przyjaznych edukacji domowej w mniejszych miejscowościach lub wsiach: Suchym Lesie, Czasławiu, Przełęku czy Nowosielcach. Chociaż mówi się, że edukacja domowa nie ma ograniczeń geograficznych, to jednak bliskość szkoły może okazać się kluczowa dla niektórych rodzin edukujących domowo – choćby przez obowiązek udziału w egzaminach klasyfikacyjnych czy też chęć skorzystania z wydarzeń dla społeczności szkolnej, do której należy dziecko.
Wyniki egzaminów zewnętrznych i liczba uczniów spełniający obowiązek szkolny poza szkołą w danej placówce nie powinny być czynnikami decydującymi o przyszłości edukacji domowej w Polsce. Jak mówi Gabriela Letnovska, potrzebujemy zmian, które poprawią jakość, ale jednocześnie nie zamkną drzwi tym, którzy dzięki edukacji domowej w ogóle mają szansę do nich zapukać.
*Wszystkie dane dotyczące wyników egzaminów maturalnych pochodzą z Mapy Egzaminów, narzędzia Centrum Informatycznego Edukacji.
